Havenkranen Den Haag

1-2-doelfray1924havenzijde

De eerste kraan van de stad staat op een kaart uit ca. 1530, een ‘Plan voor versterking van Den Haag’ aan de kade van het Spui. Het is vermoedelijk de eerste Stadskraan, die na de aanleg van de Bierkade in het begin van de 17de eeuw daar naar toe werd verplaatst. De naam Kranestraat, een zijstraat van de Bierkade, herinnert nog aan deze houten kraan waarmee goederen, zoals wijn en bier van schepen op de kade werden getakeld. Schippers waren verplicht om gebruik te maken van deze kraan en betaalden daarvoor ‘kraangeld’ aan de locale overheid. De kraan werd beheerd door de kraanmeester, die de ‘kraandienst’ pachtte van de stad voor een vaststaand aantal jaren.

In 1755 ontving de stadskraanmeester J.J. Meijer een jaarsalaris van ƒ 600,-, waarvoor hij de kraandienst coördineerde. De kraanmeester hield ook toezicht op een aantal kraanwerkers. Zij droegen zorg voor het afleveren van de goederen. Dit deden ze met een hiervoor bestemde kraanwagen met paarden ervoor. Na jaren van positieve geldbijdragen voor de stadskas liepen de inkomsten rond 1840 sterk terug en kwamen zelfs negatief uit. Dit betekend het einde van de stadskraan.

In de 19de eeuw verschenen ook elders in de stad langs de grachten kranen, zoals bij de twee ijzergieterijen aan de Trekvliet. Uiteraard werden deze kranen door de fabrieken zelf vervaardigd. Deze constructies vormden een onderdeel van hun productassortiment.

De komst van een grootschalige moderne haven aan de rand van de stad met grote industrieën betekende dat ook aan de kades van de verschillende havenarmen en het hoofdkanaal van de Laakhaven havenkranen werden geplaatst. Vooral de bedrijven die actief waren op het gebied van de bouw waren hierin sterk vertegenwoordigd. Langs het hoofdkanaal stonden in de jaren 30 van de 20ste eeuw ongeveer 15 kranen. De N.V. Havenbedrijf ’s-Gravenhage was eigenaar en verantwoordelijk voor de exploitatie van deze kranen. Voor een enkel bedrijf was een uitzondering gemaakt, die konden een eigen kraan exploiteren. In die periode waren dat onder meer de firma’s Herweijer, Van Oosterzee en een grote kraan van het metaalbedrijf Montan aan de kade achter de Lulofsstraat. Naast de kranen voor bouwgrondstoffen stonden opslagtrechters voor zand en grint, een beeld dat tot in de jaren 90 nog aanwezig was bij de kraan van de firma Verhulst & Zonen aan de Calandkade. Deze firma en de betoncentrale van Fabriton waren de laatste twee bedrijven die nog over werkende kranen in de Laakhaven beschikten. In het kader van de revitalisering van de Laakhaven moesten beide bedrijven hier vertrekken.

1-1-brugrijswijkseweg